Tam Tai tính theo năm âm lịch: người sinh sát Tết, sinh tháng Chạp tra thế nào cho khỏi nhầm tuổi
Trả lời ngắn: Tam Tai tính theo địa chi năm sinh âm lịch, nên người sinh trong khoảng giữa ngày một tháng một dương lịch và mùng một Tết phải dùng năm âm lịch cũ. Nếu lấy năm dương lịch để tra, tuổi sẽ lệch sang con giáp kế tiếp và cả ba năm Tam Tai đều sai. Một số trường phái lấy mốc tiết Lập xuân thay cho mùng một Tết, cần biết mình đang theo cách nào.
Vì sao người sinh đầu năm dương lịch hay tra nhầm
Giấy khai sinh, căn cước đều ghi ngày dương lịch. Khi tra tuổi, phần lớn mọi người lấy luôn năm dương lịch rồi đổi sang con giáp. Với người sinh từ tháng ba trở đi thì cách này gần như luôn đúng, nhưng với người sinh trong tháng một hoặc đầu tháng hai thì có thể sai.
Tết Nguyên Đán dao động trong khoảng từ cuối tháng một đến giữa tháng hai dương lịch. Ai sinh trước mùng một Tết của năm đó vẫn thuộc năm âm lịch trước, tức con giáp trước.
Một ví dụ cụ thể
Giả sử một người sinh ngày mười tháng hai dương lịch, mà năm đó Tết rơi vào ngày mười sáu tháng hai. Người này sinh vào cuối tháng Chạp, thuộc năm âm lịch trước. Nếu năm dương lịch là năm Ngọ thì người này thực ra tuổi Tỵ.
Tuổi Ngọ gặp Tam Tai vào Thân, Dậu, Tuất. Tuổi Tỵ gặp Tam Tai vào Hợi, Tý, Sửu. Lệch một tuổi là lệch hẳn ba năm, không trùng một năm nào. Đây là lỗi tra cứu phổ biến nhất mà các trang tra tự động không cảnh báo.
Cách xác định năm sinh âm lịch
- Lấy ngày tháng năm sinh dương lịch trên giấy tờ.
- Tra ngày mùng một Tết của năm dương lịch đó trên lịch vạn niên hoặc công cụ đổi lịch.
- Nếu ngày sinh trước mùng một Tết thì dùng con giáp của năm trước; từ mùng một Tết trở đi thì dùng con giáp của năm đó.
- Ghi lại can chi đầy đủ, ví dụ Kỷ Tỵ, để lần sau khỏi tra lại.
Công cụ đổi lịch trên site hỗ trợ việc này: nhập ngày dương lịch, công cụ trả về ngày tháng năm âm lịch kèm can chi.
Mốc mùng một Tết hay mốc Lập xuân
Trong dân gian Việt, phần lớn mọi người lấy mùng một Tết làm mốc đổi tuổi. Tuy vậy, nhiều sách tử bình và một số thầy xem tuổi lấy tiết Lập xuân, thường rơi vào khoảng ngày bốn tháng hai dương lịch, làm mốc.
Hai mốc này có khi cách nhau vài tuần. Người sinh trong khoảng giữa hai mốc sẽ có hai cách tính tuổi khác nhau. Không có cách nào đúng tuyệt đối; điều quan trọng là dùng nhất quán một mốc cho mọi phép tra trong nhà.
Khi hai mốc cho kết quả khác nhau
Nếu Tết rơi sau Lập xuân và người đó sinh trong khoảng giữa, thì theo Lập xuân là tuổi mới, theo Tết là tuổi cũ. Trường hợp ngược lại cũng có. Khi gặp tình huống này, nên ghi cả hai kết quả Tam Tai vào sổ, kèm ghi chú mốc nào cho ra kết quả nào.
Trong thực tế, người dùng lịch dân gian Việt Nam hầu hết theo mốc Tết. Nếu không có lý do riêng, cứ theo mốc Tết cho đồng bộ với cách gia đình tính tuổi khi cưới hỏi, làm nhà.
Sinh ngày ba mươi Tết hay đúng giao thừa
Người sinh đúng ngày ba mươi, hoặc gần giờ giao thừa, cần thêm một bước: xác định giờ sinh. Theo cách tính phổ biến, ngày âm lịch mới bắt đầu từ giờ Tý, tức khoảng hai mươi ba giờ đêm hôm trước. Có trường phái lại lấy mốc nửa đêm.
Nếu giờ sinh nằm sát ranh giới, nên hỏi lại người lớn trong nhà xem gia đình xưa nay tính theo cách nào, rồi ghi rõ trong sổ để không phải tranh cãi mỗi lần xem tuổi.
Người sinh tháng Chạp
Tháng Chạp là tháng mười hai âm lịch, bắt đầu khoảng cuối tháng mười hai hoặc tháng một dương lịch và kết thúc trước Tết. Người sinh tháng Chạp mà ngày sinh dương lịch rơi vào tháng một, tháng hai thì năm dương lịch lớn hơn năm âm lịch một đơn vị. Còn người sinh tháng Chạp nhưng rơi vào cuối tháng mười hai dương lịch thì hai năm trùng nhau.
Mẹo đơn giản: sinh tháng Chạp và giấy tờ ghi tháng một hoặc tháng hai thì con giáp là năm trước; giấy tờ ghi tháng mười hai thì giữ nguyên năm. Đây là nhóm dễ nhầm nhất, nên kiểm bằng lịch đổi ngày cho chắc.
Tam Tai không cần tính tuổi mụ
Khác với sao chiếu mệnh phải cộng tuổi mụ, Tam Tai chỉ cần đúng con giáp. Vì vậy, sau khi đã xác định đúng năm âm lịch, việc còn lại chỉ là nhìn bảng bốn nhóm tam hợp.
Cũng vì đơn giản như vậy, lỗi tra Tam Tai gần như luôn đến từ khâu xác định con giáp chứ không đến từ bảng.
Người sinh ở nước ngoài
Người sinh ở múi giờ khác Việt Nam có thể gặp tình huống ngày sinh theo giờ địa phương khác ngày sinh theo giờ Việt Nam. Nếu ngày sinh sát Tết, nên quy đổi giờ sinh về giờ Việt Nam, vì lịch âm Việt Nam được tính theo múi giờ Việt Nam.
Trường hợp này hiếm nhưng có thật với gia đình ở Mỹ, châu Âu hay Úc. Ghi chú rõ cách quy đổi sẽ giúp con cháu sau này không phải tính lại.
Ghi can chi vào giấy tờ gia đình
Nhiều gia đình xưa ghi can chi năm sinh của từng người trong gia phả. Ngày nay có thể làm tương tự trong sổ tay hoặc tệp lưu trên điện thoại: họ tên, ngày sinh dương lịch, ngày sinh âm lịch, can chi, nhóm tam hợp.
Có sẵn dòng này, mọi phép tra về sau như Tam Tai, Thái Tuế, Kim Lâu đều nhanh và nhất quán.
Ví dụ thứ hai: sinh cuối tháng một
Một người sinh ngày hai mươi tám tháng một dương lịch, mà năm đó Tết rơi vào ngày năm tháng hai. Người này sinh trong tháng Chạp, thuộc năm âm lịch trước. Nếu năm dương lịch là năm Mùi thì con giáp thực là Ngọ. Tuổi Mùi gặp Tam Tai Tỵ, Ngọ, Mùi; tuổi Ngọ gặp Thân, Dậu, Tuất. Lại một lần nữa, lệch một con giáp là lệch cả ba năm.
Giấy tờ cũ ghi tuổi âm lịch
Một số giấy tờ cũ, nhất là của ông bà, chỉ ghi năm sinh theo can chi hoặc theo tuổi âm lịch. Khi đó con giáp đã có sẵn, không cần quy đổi. Ngược lại, giấy tờ mới chỉ ghi dương lịch, nên đời con cháu hay bị nhầm. Lưu song song cả hai cách ghi trong sổ gia đình là cách đơn giản nhất để tránh lỗi về sau.
Đừng vội tin trang tra tự động
Nhiều trang tra tuổi chỉ hỏi năm sinh, không hỏi ngày tháng. Với người sinh sát Tết, kết quả của những trang này có thể sai mà không có cảnh báo nào. Nếu ngày sinh nằm trong tháng một, tháng hai dương lịch, hãy dùng công cụ có ô nhập đủ ngày tháng năm, hoặc tự đổi bằng lịch vạn niên.
Kiểm tra chéo bằng hai nguồn
Khi đã tra xong, nên kiểm lại bằng một nguồn thứ hai: một cuốn lịch vạn niên in, hoặc một công cụ đổi lịch khác. Nếu hai nguồn cùng ra một con giáp thì yên tâm dùng.
Nếu thích dùng sách, có thể tham khảo khu la bàn, thước Lỗ Ban và sách tra cứu ở Thế Giới Phong Thủy, nơi có các bản lịch vạn niên và dụng cụ tra cứu đi kèm.