Lập ngân sách gia đình cho năm gặp Thái Bạch: quỹ dự phòng, khoản chi lớn và nợ

Trả lời ngắn: năm gặp Thái Bạch nên làm ba việc về tiền: dựng quỹ dự phòng trước, xếp lịch cho các khoản chi lớn đã biết, và trả bớt nợ lãi cao. Ghi chép thu chi theo tháng là nền cho cả ba việc. Làm được như vậy thì dù năm đó có khoản chi bất ngờ, gia đình vẫn đứng vững.

Người xưa không có tài khoản ngân hàng hay thẻ tín dụng, nhưng lời dặn "năm Thái Bạch giữ tiền" vẫn đúng với đời sống hôm nay. Bài này đi từng bước, dành cho gia đình chưa từng lập ngân sách bài bản.

Bước một: biết tiền đang đi đâu

Không thể giữ tiền nếu không biết nó chảy đi đâu. Hãy lấy sao kê ngân hàng, lịch sử ví điện tử và hóa đơn của ba tháng gần nhất, chia thành các nhóm: nhà ở, ăn uống, đi lại, học hành, sức khỏe, hiếu hỉ, mua sắm, trả nợ.

Nhiều nhà làm bước này xong mới giật mình vì những khoản nhỏ lặp đi lặp lại: phí giao đồ ăn, ứng dụng đăng ký hằng tháng, đồ mua theo khuyến mãi rồi không dùng. Đó mới là thứ "sạch cửa nhà" thật sự, chậm và âm thầm.

Bước hai: dựng quỹ dự phòng trước tiên

Quỹ dự phòng là khoản tiền để riêng cho chuyện bất ngờ: ốm đau, mất việc, hỏng xe, sửa nhà. Mức thường được khuyên là đủ chi tiêu thiết yếu trong ba đến sáu tháng. Chưa đủ thì bắt đầu từ một tháng.

Quỹ này nên để ở chỗ rút được nhanh nhưng không quá tiện để tiêu, ví dụ một tài khoản tiết kiệm riêng. Đừng đem quỹ dự phòng đi đầu tư vào thứ có thể lỗ.

Bước ba: liệt kê khoản chi lớn đã biết trước

Năm nào cũng có những khoản lớn đoán trước được: học phí đầu năm học, bảo hiểm xe, đóng thuế, giỗ chạp, Tết, cưới hỏi của người thân, sửa nhà định kỳ. Ghi chúng ra theo tháng âm và dương.

Khi đã thấy trước, chia đều số tiền cần có cho các tháng còn lại để để dành dần. Khoản chi lớn hết là "bất ngờ" khi đã có chỗ đứng trong ngân sách.

Bước bốn: xử lý nợ lãi cao

Nợ thẻ tín dụng quá hạn, vay tiêu dùng lãi cao, vay qua ứng dụng là những thứ nuốt tiền nhanh nhất. Năm gặp Thái Bạch là lúc thích hợp để ưu tiên trả dứt những khoản này trước các mục tiêu khác.

Cách làm phổ biến là liệt kê mọi khoản nợ với lãi suất, trả tối thiểu cho tất cả rồi dồn tiền dư vào khoản lãi cao nhất. Tuyệt đối tránh vay chỗ mới lãi cao hơn để đắp chỗ cũ.

Bước năm: chia ngân sách thành các ngăn

Một cách đơn giản là chia thu nhập hằng tháng thành các ngăn: thiết yếu, để dành, trả nợ, linh hoạt. Ngăn linh hoạt là chỗ cho ăn uống ngoài, mua sắm, giải trí. Tiêu hết ngăn này thì dừng, không lấn sang ngăn khác.

Có nhà dùng nhiều tài khoản, có nhà dùng phong bì giấy. Hình thức không quan trọng bằng việc cả nhà cùng hiểu và giữ nguyên tắc.

Bước sáu: đặt luật cho những quyết định lớn

• Mọi khoản trên một mức nhất định phải chờ ít nhất vài ngày mới quyết.
• Quyết định chung tiền của gia đình thì vợ chồng cùng bàn.
• Không quyết khi đang bị giục: "chỉ còn hôm nay", "chốt ngay kẻo mất".
• Đầu tư thì chỉ dùng tiền nhàn rỗi, không dùng quỹ dự phòng hay tiền vay.

Những luật này nghe khô khan, nhưng chính chúng chặn được phần lớn các vụ mất tiền lớn trong đời một gia đình.

Bước bảy: rà lại mỗi tháng

Cuối tháng, dành nửa tiếng xem lại thu chi: ngăn nào vượt, khoản nào bất ngờ, khoản nào có thể cắt. Đừng chỉ ghi rồi để đó. Việc nhìn lại đều đặn mới tạo thói quen.

Tháng năm âm lịch, tháng mà nhiều sách ghi Thái Bạch kỵ, có thể rà kỹ hơn một chút, xem lại các hợp đồng và khoản chi định kỳ.

Ngân sách khi gia đình có người làm kinh doanh

Nếu trong nhà có người buôn bán, hãy tách tiền kinh doanh và tiền gia đình thành hai túi riêng. Lẫn lộn hai túi là cách nhanh nhất để không biết mình lời hay lỗ, và để một chuyến hàng hỏng kéo theo cả học phí của con.

Năm gặp Thái Bạch, người kinh doanh nên cẩn trọng với hàng tồn, công nợ khách và các khoản ứng trước cho đối tác.

Những khoản dễ rò rỉ mà ít ai để ý

• Phí duy trì tài khoản, phí thường niên thẻ không dùng.
• Gói cước, ứng dụng đăng ký tự gia hạn.
• Mua theo khuyến mãi số lượng lớn rồi để hỏng.
• Phí trả chậm vì quên hạn.
• Quà cáp vượt khả năng vì ngại.

Một ví dụ ngân sách cho gia đình bốn người

Giả sử một gia đình có hai vợ chồng đi làm, hai con đi học. Họ chia thu nhập mỗi tháng thành bốn ngăn: khoảng một nửa cho thiết yếu (nhà, ăn, điện nước, đi lại, học phí chia tháng), một phần năm cho để dành và quỹ dự phòng, một phần mười cho trả nợ, phần còn lại cho linh hoạt. Tỷ lệ này không phải công thức đúng cho mọi nhà; mỗi nhà điều chỉnh theo thu nhập và hoàn cảnh.

Điểm quan trọng là phần để dành được chuyển đi ngay khi nhận lương, không đợi cuối tháng xem còn dư bao nhiêu. Để dành sau khi tiêu thì gần như không bao giờ còn gì.

Khi thu nhập không đều

Người làm tự do, buôn bán, làm theo mùa vụ thường có tháng nhiều tháng ít. Với họ, cách hợp lý là tính chi tiêu theo tháng thấp nhất, phần thu thêm ở tháng cao dồn vào quỹ dự phòng và quỹ cho khoản lớn. Tháng thu thấp thì rút từ quỹ ra bù, không phải vay.

Năm gặp Thái Bạch, nhóm này càng nên giữ quỹ dày hơn, vì một hai tháng ế hàng liên tiếp là chuyện có thể xảy ra bất kể sao nào chiếu.

Bàn chuyện tiền với cả nhà

Ngân sách chỉ chạy được khi người trong nhà cùng hiểu. Nói chuyện với vợ chồng về mục tiêu chung, với con lớn về giá trị đồng tiền và lý do nhà mình cắt bớt vài khoản. Trẻ được giải thích thường hợp tác hơn trẻ bị cấm. Người lớn tuổi trong nhà cũng nên biết kế hoạch, nhất là các khoản liên quan tới giỗ chạp, hiếu hỉ.

Có nhà chọn một buổi cuối tháng ngồi lại mười lăm phút, mỗi người nói một khoản mình thấy có thể bớt. Biến việc giữ tiền thành việc chung giúp cả nhà bớt căng thẳng.

Bảo hiểm: lá chắn cho những cú sốc lớn

Quỹ dự phòng lo những chuyện vừa và nhỏ. Với những rủi ro lớn như bệnh nặng, tai nạn, nhiều gia đình dùng thêm bảo hiểm y tế, bảo hiểm sức khỏe. Trước khi mua, đọc kỹ quyền lợi, điều khoản loại trừ, thời gian chờ; hỏi rõ người tư vấn và đừng ký khi đang bị giục. Mua bảo hiểm vượt khả năng đóng phí cũng là một kiểu hao tài.

Giữ tinh thần nhẹ nhàng khi làm ngân sách

Lập ngân sách không phải để sống khắc khổ. Mục đích là để tiền phục vụ những gì gia đình coi trọng. Năm gặp Thái Bạch, nếu cả nhà giữ được kỷ luật nhỏ mỗi tháng, cuối năm thường thấy mình vững hơn, chứ không phải sạch cửa nhà.

Có nhà thích đặt một món nhỏ ở chỗ cất sổ sách như một lời nhắc, chẳng hạn một chiếc hồ lô hay một chú thiềm thừ bằng đá. Có thể tham khảo mục thiềm thừ phong thủy nếu muốn, nhưng vật nhắc chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cuốn sổ được ghi chép đều.

Câu hỏi thường gặp