Năm Thái Bạch: cho vay, bảo lãnh, đứng tên giúp người thân và những rủi ro có thật
Trả lời ngắn: năm gặp Thái Bạch nên tránh cho vay số tiền mà mình không chịu được nếu mất, không đứng tên vay hộ, không ký bảo lãnh khi chưa hiểu hết trách nhiệm. Nếu đã quyết giúp, hãy coi đó là tiền cho chứ không phải tiền cho vay, và ghi giấy rõ ràng ở khoản lớn.
Trong các câu chuyện "năm hạn mất tiền" người ta kể, rất nhiều câu không đến từ tai nạn hay làm ăn thua lỗ mà từ những lần nể nang: cho bạn vay, đứng tên giúp em, ký bảo lãnh cho đồng nghiệp. Đây là phần lời dặn "Thái Bạch giữ tiền" có giá trị thực tế nhất.
Vì sao tiền cho người quen vay hay mất
Khi cho người lạ vay, người ta đòi giấy tờ, thế chấp, lãi suất. Khi cho người quen vay, mọi thứ thường chỉ là một lời hứa. Người vay có thể thật lòng muốn trả nhưng không trả nổi; người cho vay ngại đòi; dần dần khoản tiền thành chuyện khó nói, rồi mất luôn cả tình thân.
Vấn đề không nằm ở việc người quen xấu hay tốt. Nó nằm ở chỗ quan hệ tình cảm làm cả hai bên bỏ qua những bước cẩn thận mà với người lạ ai cũng làm.
Tình huống một: cho vay tiền mặt
- Chỉ cho vay số tiền mà nếu mất, gia đình mình vẫn sống bình thường.
- Khoản lớn thì viết giấy vay có chữ ký hai bên, ghi rõ số tiền, thời hạn.
- Nói rõ từ đầu thời điểm cần lấy lại, đừng để mập mờ "khi nào có thì trả".
- Không vay chỗ khác để cho người khác vay.
Một nguyên tắc nhiều người áp dụng: nếu không thể coi số tiền đó là tiền cho, thì đừng cho vay. Nghe có vẻ lạnh lùng, nhưng nó giữ được cả tiền lẫn tình.
Tình huống hai: đứng tên vay hộ
Đứng tên vay ngân hàng, vay ứng dụng hay mua trả góp hộ người khác nghĩa là trên giấy tờ, chính mình là người nợ. Người kia không trả thì mình phải trả, và lịch sử tín dụng của mình bị ảnh hưởng.
Đây là kiểu rủi ro hay bị xem nhẹ nhất. Năm gặp Thái Bạch, nên từ chối thẳng việc đứng tên hộ, kể cả với người thân.
Tình huống ba: ký bảo lãnh
Bảo lãnh là cam kết trả thay nếu người được bảo lãnh không trả. Người ký thường nghĩ đây chỉ là thủ tục, nhưng trách nhiệm có thể rất lớn. Trước khi ký bất kỳ giấy bảo lãnh nào, hãy đọc kỹ điều khoản và hỏi người có chuyên môn pháp lý về nghĩa vụ của mình.
Quy định về bảo lãnh có thể thay đổi theo thời gian, nên việc hỏi luật sư hoặc công chứng viên ở khoản lớn là cần thiết, không phải thủ tục thừa.
Tình huống bốn: góp hụi, chơi họ
Hụi, họ là hình thức tiết kiệm xoay vòng lâu đời ở nhiều vùng. Rủi ro lớn nhất là người đứng ra làm chủ hụi bỏ trốn hoặc mất khả năng chi trả, kéo theo cả dây. Chỉ tham gia khi biết rõ chủ hụi và các thành viên, và không bỏ vào số tiền lớn hơn khả năng chịu mất.
Tình huống năm: góp vốn làm ăn chung
- Ghi rõ ai góp bao nhiêu, ai quyết việc gì, chia lời lỗ thế nào.
- Tách tài khoản làm ăn khỏi tài khoản cá nhân.
- Thỏa thuận trước cách rút vốn nếu một bên muốn dừng.
- Đừng góp tiền mà mình cần dùng trong một hai năm tới.
Cách từ chối mà không mất lòng
Từ chối là phần khó nhất. Một số cách nói giúp giữ hòa khí: nói thật rằng nhà mình đang có kế hoạch tiền cho việc cụ thể; đề nghị giúp theo cách khác như tìm việc, giới thiệu chỗ vay chính thức; hoặc cho một khoản nhỏ không cần trả thay vì cho vay khoản lớn.
Có người dùng chuyện sao hạn làm lý do: "năm nay em gặp Thái Bạch, nhà dặn không đụng chuyện tiền nong". Đây là cách khéo nếu người nghe cũng tin, nhưng tốt nhất vẫn là thẳng thắn.
Nếu đã lỡ cho vay thì làm gì
- Nhắc nhẹ nhàng, cụ thể: số tiền, mốc thời gian đã hứa.
- Đề nghị trả dần theo kỳ nhỏ nếu người kia khó khăn.
- Giữ lại tin nhắn, giấy tờ liên quan.
- Khoản lớn mà không giải quyết được thì hỏi luật sư về cách đòi hợp pháp; không dùng đe dọa hay đòi nợ kiểu bạo lực.
Khi người hỏi vay là cha mẹ hoặc anh chị em ruột
Với người thân ruột thịt, chuyện tiền bạc còn nhạy cảm hơn. Nhiều gia đình chọn cách bàn công khai giữa các anh chị em, chia nhau giúp thay vì để một người gánh. Cách này vừa nhẹ gánh vừa tránh chuyện ai giúp nhiều ai giúp ít về sau thành chuyện khó nói.
Những dấu hiệu nên dừng lại trước khi đưa tiền
- Người hỏi vay không nói rõ dùng tiền vào việc gì.
- Người hỏi vay đang nợ nhiều nơi, vay chỗ này đắp chỗ kia.
- Lời hứa trả kèm lãi rất cao, cao bất thường.
- Bị giục quyết ngay, "anh em với nhau mà còn tính".
- Đề nghị đứng tên, ký giấy mà không cho đọc kỹ.
Gặp một trong những dấu hiệu này, hãy chậm lại. Người thật sự cần giúp sẽ hiểu việc mình cân nhắc; người chỉ muốn lấy tiền thường phản ứng gay gắt khi bị hỏi kỹ.
Viết giấy vay tiền: những điểm tối thiểu
Với khoản tiền lớn, giấy vay nên có họ tên, số giấy tờ tùy thân của hai bên, số tiền bằng số và bằng chữ, ngày vay, ngày trả hoặc lịch trả, lãi suất nếu có, chữ ký hai bên và nếu được thì người làm chứng. Chuyển khoản qua ngân hàng thay vì đưa tiền mặt để có dấu vết.
Viết giấy không phải vì nghi ngờ người thân, mà để hai bên cùng nhớ đúng thỏa thuận. Nhiều mâu thuẫn bắt đầu chỉ vì mỗi người nhớ một con số khác nhau sau vài năm.
Chuyện của những người từng mất tiền vì nể
Câu chuyện quen thuộc là người chị đứng tên mua xe trả góp cho em, em bỏ ngang, chị phải trả nốt và mang tiếng nợ xấu. Hay người con cho bạn thân vay số tiền dành để cưới vợ, bạn chậm trả, đám cưới phải hoãn. Những chuyện này không cần đến sao hạn để xảy ra, nhưng năm gặp Thái Bạch là dịp để nhớ lại chúng và tự đặt cho mình một giới hạn rõ ràng.
Giúp đỡ mà không cần đưa tiền
Có nhiều cách giúp người thân lúc khó mà không phải đưa tiền: giới thiệu việc làm, cùng họ ngồi lập lại kế hoạch chi tiêu, giúp tìm hiểu các khoản vay chính thức có lãi suất minh bạch, giúp bằng hiện vật như gạo, đồ dùng cho con cái. Cách giúp này nhiều khi đúng nhu cầu hơn và không để lại món nợ khó nói.
Lời nhắc của sao và lựa chọn của mình
Sao Thái Bạch không quyết định người khác có trả nợ hay không. Thứ quyết định là cách mình giúp: có giới hạn, có giấy tờ, có thỏa thuận rõ ràng. Lời nhắc của sao chỉ đẩy mình làm những bước cẩn thận đó sớm hơn.
Nhiều gia đình còn treo một chiếc hồ lô nhỏ ở góc phòng khách như một vật tượng trưng cho việc giữ của, giữ hòa khí. Có thể xem thêm ở mục hồ lô phong thủy nếu muốn, còn chuyện giữ tiền vẫn nằm ở những nguyên tắc trên.