Kim Lâu là gì: cách tính bằng tuổi mụ chia 9, bốn loại Kim Lâu và bảng tuổi gặp từ 15 tới 75
Trả lời ngắn: Kim Lâu là một cách xem tuổi trong dân gian, dùng trước hai việc lớn là cưới hỏi và làm nhà. Lấy tuổi mụ chia cho 9, nếu số dư là 1, 3, 6 hoặc 8 thì gọi là phạm Kim Lâu. Bốn số dư ứng với bốn loại: Kim Lâu Thân, Thê, Tử và Lục Súc. Đây là lời truyền để cân nhắc, không phải điều cấm, và nhiều gia đình vẫn có cách dung hòa khi tuổi không đẹp.
Chữ "Kim Lâu" nghĩa là gì
Kim Lâu dịch sát là "lầu vàng". Trong cách xem tuổi, chữ này không nói tới vàng bạc mà gọi tên một vòng đếm tuổi có bốn chỗ bị coi là không thuận. Người xưa hình dung tuổi mình đi một vòng chín bước, rơi đúng vào bốn bước kia thì gọi là "vào lầu vàng", ý là đang ở chỗ cao, chỗ dễ chao đảo, không nên khởi việc lớn.
Cách hiểu này lưu truyền chủ yếu qua sách lịch, sách xem tuổi và qua lời người lớn trong nhà. Không có một văn bản gốc duy nhất mà ai cũng dẫn giống nhau, nên khi đọc nhiều nguồn sẽ thấy chỗ khớp chỗ lệch. Phần dưới đây dùng cách tính được dẫn phổ biến nhất.
Phép tính: tuổi mụ chia 9
Bước một là tính tuổi mụ, tức tuổi âm. Tuổi mụ bằng năm âm lịch đang xét trừ năm âm lịch sinh, cộng thêm 1. Người sinh sát Tết phải đổi ngày sinh sang âm lịch trước, vì sinh trước Tết thì năm âm lịch sinh là năm trước đó.
Bước hai là lấy tuổi mụ chia 9, chỉ quan tâm số dư. Dư 1, 3, 6 hoặc 8 là phạm Kim Lâu; dư 0, 2, 4, 5, 7 là không phạm. Ví dụ tuổi mụ 37: 37 chia 9 được 4, dư 1, phạm Kim Lâu Thân. Tuổi mụ 34: dư 7, không phạm.
- Đổi ngày sinh sang âm lịch nếu sinh tháng Một, tháng Hai dương lịch.
- Tính tuổi mụ = năm âm lịch xét − năm âm lịch sinh + 1.
- Chia tuổi mụ cho 9, đọc số dư.
- Dò số dư với bảng bốn loại Kim Lâu bên dưới.
Bốn loại Kim Lâu và lời dặn đi kèm
Mỗi số dư có một tên riêng và một lời dặn riêng. Tên gọi cho biết người xưa lo cho ai trong nhà.
| Loại Kim Lâu | Số dư khi lấy tuổi mụ chia 9 | Tuổi mụ gặp (từ 15 tới 75) | Lời dân gian gắn với loại này |
|---|---|---|---|
| Kim Lâu Thân | dư 1 | 19, 28, 37, 46, 55, 64, 73 | việc lớn dễ hại tới chính người đứng tuổi |
| Kim Lâu Thê | dư 3 | 21, 30, 39, 48, 57, 66, 75 | được dặn là ảnh hưởng tới người vợ |
| Kim Lâu Tử | dư 6 | 15, 24, 33, 42, 51, 60, 69 | được dặn là ảnh hưởng tới con cái |
| Kim Lâu Lục Súc | dư 8 | 17, 26, 35, 44, 53, 62, 71 | xưa gắn với vật nuôi, nay hiểu là của cải, việc làm ăn |
Lời dặn ở cột cuối là cách giải truyền thống. Không có nghiên cứu nào cho thấy cưới năm Kim Lâu thì vợ chồng hay con cái gặp chuyện nhiều hơn năm khác. Bài ghi lại để người đọc hiểu đúng ý sách xưa khi nghe ông bà nói tới.
Kim Lâu áp cho việc gì
Hai việc được nhắc nhiều nhất là cưới hỏi và làm nhà. Với cưới hỏi, phần lớn sách tính theo tuổi cô dâu. Với làm nhà, sách tính theo tuổi người đứng tên chủ nhà, thường là người đàn ông trụ cột.
Một số nơi còn xét Kim Lâu khi mua đất, mua xe giá trị lớn hay mở cửa hàng, nhưng đó là cách mở rộng của từng địa phương. Sách lịch phổ thông thường chỉ ghi Kim Lâu ở mục cưới và mục làm nhà.
Vì sao cô dâu mà không phải chú rể
Lý do được giải thích phổ biến là trong nếp cũ, người con gái về nhà chồng là người "đi" vào một gia đình mới, nên tuổi của cô dâu quyết định có thuận hay không. Có sách xét cả tuổi chú rể, có sách xét tuổi mẹ chồng. Vì vậy hai nhà bàn chuyện cưới nên hỏi nhau trước là theo cách xét nào, tránh mỗi bên tra một kiểu rồi ra hai kết luận khác nhau.
Những tuổi gặp Kim Lâu nhiều nhất ở tuổi lập gia đình
Nhìn bảng sẽ thấy trong khoảng 20 tới 35 tuổi mụ có tới tám tuổi phạm: 21, 24, 26, 28, 30, 33, 35 và 19 ở rìa dưới. Đây là quãng tuổi cưới hỏi phổ biến nhất, nên chuyện "năm nay em phạm Kim Lâu" gặp rất thường. Biết trước điều này giúp hai bên gia đình đỡ bất ngờ và có thời gian tính toán từ sớm.
Kim Lâu khác Hoang Ốc, Tam Tai ở đâu
Ba cách xem này hay bị nhắc chung nhưng tính theo ba thước đo khác nhau. Kim Lâu tính theo tuổi mụ chia 9. Hoang Ốc tính theo tuổi mụ đếm trên sáu cung. Tam Tai không tính theo tuổi mụ mà theo con giáp năm sinh đối với con giáp của năm.
Vì thế một người có thể không phạm Kim Lâu mà vẫn gặp Hoang Ốc, hoặc ngược lại. Bài riêng về cách xét cả ba cùng lúc trong chuyên mục này có bảng gộp để tra nhanh.
Chỗ các sách tính lệch nhau
Có ba chỗ hay lệch. Một là có sách dùng tuổi dương lịch thay tuổi mụ, kết quả lệch đúng một tuổi. Hai là có sách chỉ coi tuổi từ một ngưỡng nào đó mới xét. Ba là cách gọi tên bốn loại có nơi đổi thứ tự.
Gặp nguồn ghi khác, cách tự kiểm đơn giản là làm lại phép chia: lấy đúng tuổi mụ, chia 9, xem dư. Nếu nguồn kia ra kết quả khác thì gần như chắc chắn họ dùng tuổi dương lịch.
Ví dụ tính cho một cặp sắp cưới
Cô dâu sinh tháng Năm năm Kỷ Mão, xét năm âm lịch Ngọ kế tiếp có tuổi mụ 28. Hai mươi tám chia 9 được 3, dư 1, phạm Kim Lâu Thân. Năm sau tuổi mụ 29, dư 2, không phạm.
Nếu gia đình giữ lệ, có ba hướng: lùi sang năm sau, tổ chức trước mốc đổi năm âm lịch, hoặc dùng cách dung hòa dân gian như bài riêng trong chuyên mục sẽ nói. Nếu gia đình không giữ lệ, cứ chọn ngày cưới theo điều kiện thực tế của hai bên.
Phạm Kim Lâu có phải hoãn cưới không
Không bắt buộc. Pháp luật hôn nhân không hề nhắc tới Kim Lâu, và rất nhiều cặp vợ chồng cưới năm phạm vẫn sống bình thường. Lời dặn Kim Lâu chỉ nặng hay nhẹ là do niềm tin của chính gia đình.
Điều nên làm là bàn trước, nói rõ. Nếu bố mẹ một bên rất coi trọng, hoãn một năm có thể nhẹ hơn là cưới xong mà cả nhà cứ thấp thỏm. Nếu cả hai bên không câu nệ, việc giữ đúng kế hoạch là hợp lý.
Kim Lâu với người tái hôn, người lớn tuổi
Người tái hôn hay cưới muộn sau 40 tuổi cũng có thể rơi vào tuổi Kim Lâu, ví dụ 42, 44, 46, 48. Nhiều gia đình ở tuổi này không còn xem Kim Lâu, hoặc chỉ xem cho có. Một số nơi quan niệm người đã có gia đình trước đó thì không cần xét lại. Cách nào cũng được, miễn hai người và con cái đồng thuận.
Những câu hù dọa nên bỏ qua
Quanh chuyện Kim Lâu có không ít lời nói quá: "cưới năm Kim Lâu là sớm muộn cũng tan", "phạm Kim Lâu Tử là khó có con". Những câu như vậy không có căn cứ và thường đi kèm lời mời làm lễ "giải Kim Lâu" giá cao. Lễ cầu an ở chùa hay tại nhà là việc tùy tâm; không ai có quyền khẳng định một khoản tiền sẽ đổi được vận số.
Tự lập bảng Kim Lâu cho cả nhà
Muốn khỏi tra đi tra lại, có thể lập một bảng nhỏ: cột năm âm lịch, cột tuổi mụ từng người, cột số dư chia 9. Đánh dấu những năm dư 1, 3, 6, 8. Bảng này dùng được nhiều năm vì mỗi năm chỉ việc cộng thêm một tuổi. Kèm thêm cột Hoang Ốc và Tam Tai là đủ một tấm lịch xem tuổi gọn cho gia đình.
Tóm lại
Kim Lâu là lời dặn dân gian tính bằng tuổi mụ chia 9, dư 1, 3, 6, 8 là phạm. Dùng nó như một mốc để bàn bạc trong nhà, không phải một lệnh cấm. Bốn loại Kim Lâu nói lên nỗi lo của người xưa cho bản thân, vợ, con và của cải, còn chuyện cưới khi nào, làm nhà khi nào vẫn nên đặt trên điều kiện thật của gia đình.
Nhà nào muốn giữ một vật làm kỷ niệm ngày cưới hay ngày về nhà mới, có thể xem thêm các mẫu vật phẩm may mắn trưng trong nhà để chọn một món hợp với không gian và túi tiền.