Mượn tuổi làm nhà: ai được mượn, nghi thức động thổ ra sao và những việc chủ nhà vẫn phải tự lo
Trả lời ngắn: Mượn tuổi là tục để một người có tuổi đẹp đứng ra làm lễ động thổ thay chủ nhà trong năm chủ nhà phạm Kim Lâu, Hoang Ốc hoặc Tam Tai. Người được mượn thường là nam giới trong họ hàng hoặc người thân quen, tuổi không phạm cả ba. Mượn tuổi chỉ là phần nghi lễ; chủ nhà vẫn đứng tên giấy phép, hợp đồng và chịu trách nhiệm công trình.
Mượn tuổi là gì
Khi người đứng ra làm nhà rơi vào tuổi được coi là không thuận, dân gian có cách mượn tuổi một người khác. Người này đứng lễ động thổ, cuốc nhát đầu tiên, khấn thay chủ nhà. Về mặt tâm lý, gia đình yên lòng vì "việc khởi đầu" đã được làm bởi người tuổi đẹp, trong khi thực tế mọi thứ khác vẫn do chủ nhà quyết định.
Khi nào gia đình nghĩ tới mượn tuổi
Ba trường hợp hay gặp: chủ nhà phạm Kim Lâu, rơi vào cung xấu của Hoang Ốc, hoặc đang trong ba năm Tam Tai. Có gia đình chỉ xét một trong ba, có gia đình xét đủ. Theo bảng tính, trong khoảng 18 tới 70 tuổi mụ chỉ khoảng mười lăm tuổi tránh được cả Kim Lâu lẫn Hoang Ốc, chưa tính Tam Tai, nên mượn tuổi là chuyện rất thường.
Chọn người cho mượn tuổi
Tiêu chí phổ biến:
- Tuổi mụ năm đó không phạm Kim Lâu, không rơi vào cung xấu của Hoang Ốc, không trong Tam Tai.
- Nhiều nơi chọn nam giới, có gia đình êm ấm, sức khỏe tốt.
- Có nơi tránh người trong nhà đang có tang.
- Quan hệ gần gũi, tin cậy, sẵn lòng giúp.
Không có quy định nào bắt buộc người được mượn phải là nam. Nhiều gia đình ngày nay mời người phụ nữ có tuổi đẹp đứng lễ, nhất là khi chủ nhà là nữ.
Tự tra tuổi người được mượn
Lấy tuổi mụ của người được mượn trong năm động thổ, chia 9 xem có dư 1, 3, 6, 8 không; đếm cung Hoang Ốc; dò Tam Tai theo con giáp năm sinh. Ví dụ người tuổi mụ 43: chia 9 dư 7, không phạm Kim Lâu; Hoang Ốc rơi vào Nhất Cát. Còn Tam Tai thì phụ thuộc con giáp năm sinh của người đó so với năm động thổ.
Nghi thức động thổ khi mượn tuổi
Trình tự hay gặp: chủ nhà bàn giao tượng trưng mảnh đất cho người được mượn, thường bằng một lời nhờ trước lễ. Đến giờ đã chọn, người được mượn đứng lễ, khấn, cuốc vài nhát đầu. Khi lễ xong, chủ nhà ra cuốc tiếp, coi như nhận lại.
Trong thời gian khởi công, có nơi giữ lệ chủ nhà tránh mặt ở công trường; nhiều gia đình bỏ phần này vì chủ nhà cần có mặt để giám sát.
Lời khấn khi mượn tuổi
Lời khấn động thổ khi mượn tuổi thường nêu tên người đứng lễ, ghi rõ là "thay mặt gia chủ" và nêu tên gia chủ. Văn khấn đầy đủ có bài riêng ở trang văn khấn; ở đây chỉ cần lưu ý: nói rõ hai tên để lời khấn không nhầm người, và giữ lời khấn ngắn gọn, thành tâm.
Những mốc khác có cần mượn tuổi không
Ngoài động thổ, làm nhà còn các mốc như đổ móng, cất nóc, đổ mái, nhập trạch. Có gia đình mượn tuổi cả lúc cất nóc; có gia đình chỉ mượn lúc động thổ. Đến khi nhập trạch về ở, đa phần chủ nhà tự làm lễ vì đó là việc của người sẽ sống trong nhà.
Giấy tờ: mượn tuổi không mượn tên
Phần nghi lễ không làm thay đổi giấy tờ. Giấy phép xây dựng, hợp đồng thi công, hợp đồng mua vật tư vẫn đứng tên chủ nhà hoặc người có quyền sử dụng đất. Đừng vì mượn tuổi mà để người khác ký thay hay đứng tên hồ sơ; sau này có tranh chấp sẽ rất rắc rối. Quy định về giấy phép tùy địa phương, nên hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Cảm ơn người cho mượn tuổi
Người được mượn tuổi bỏ công đến làm lễ, có khi phải nghỉ việc nửa ngày. Gia đình thường có quà cảm ơn hoặc phong bao. Một số nơi kiêng người cho mượn tuổi nhận tiền "bán tuổi", nên lễ vật thường là quà, bữa cơm, chút lộc. Hỏi người lớn trong vùng xem lệ ra sao cho phải phép.
Mượn tuổi có làm người cho mượn bị ảnh hưởng không
Có người ngại cho mượn tuổi vì sợ "gánh hạn" thay. Đây là lo lắng phổ biến nhưng không có căn cứ. Nếu người được mời ngần ngại, đừng nài ép; tìm người khác hoặc chọn năm khác. Lời nhờ chỉ đẹp khi cả hai bên thoải mái.
Khi không tìm được người cho mượn
Một số gia đình chờ năm đẹp, một số chọn tháng, ngày đẹp và vẫn tự đứng lễ. Có nơi nhờ người trong họ nhưng ở xa, đứng lễ qua sự chứng kiến của người thân. Không có cách nào là bắt buộc. Kế hoạch xây dựng thường phụ thuộc vào tài chính, mùa mưa nắng và giấy phép nhiều hơn là tuổi.
Mượn tuổi và an toàn công trường
Ngày động thổ thường có đông người, có lễ, có hương nến ngay trên mặt đất trống. Giữ trẻ nhỏ tránh xa hố móng, đặt hương nến trên khay vững, không để gần vật liệu dễ cháy. Sau lễ, công trường cần rào chắn, biển báo; đây là phần "giữ hạn" thực tế nhất cho mọi người.
Ví dụ một gia đình tính chuyện mượn tuổi
Anh chủ nhà tuổi mụ 42 năm định xây: 42 chia 9 dư 6, phạm Kim Lâu Tử; đếm Hoang Ốc rơi vào Lục Hoang Ốc. Gia đình quyết mượn tuổi. Họ liệt kê ba người thân nam giới: người tuổi mụ 40 (không Kim Lâu, Hoang Ốc ở Tứ Tấn Tài), người tuổi mụ 45 (dư 0, Hoang Ốc ở Tam Địa Sát), người tuổi mụ 49 (dư 4, Hoang Ốc ở Nhất Cát). Loại người 45 vì rơi cung xấu, còn lại hai người; dò tiếp Tam Tai theo con giáp năm sinh rồi chọn một người.
Cách làm này mất khoảng mười lăm phút với một tờ giấy, không cần nhờ ai tính hộ.
Mượn tuổi khi người đứng tên là phụ nữ
Ngày càng nhiều căn nhà do người phụ nữ đứng tên và lo tài chính. Khi đó gia đình thường xét tuổi chính người ấy. Nếu tuổi không đẹp, có thể mượn tuổi người khác như bình thường; không có lệ nào bắt phải mượn tuổi nam giới chỉ vì chủ nhà là nữ. Quan trọng là chọn người tuổi đẹp, tin cậy và sẵn lòng.
Mượn tuổi khi xây nhà cho bố mẹ
Con cái xây nhà cho bố mẹ ở quê thường băn khoăn xét tuổi ai. Nếu con bỏ tiền và đứng tên, nhiều nơi xét tuổi con; nếu nhà đứng tên bố mẹ, xét tuổi bố. Khi bố đã cao tuổi, rơi vào tuổi không đẹp, mượn tuổi một người con hoặc cháu trong họ là cách hay gặp. Nói chuyện với bố mẹ trước để ông bà thấy được tôn trọng trong việc của chính nhà mình.
Hỏi thầy hay tự tra
Phép tính Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai đều đơn giản và có thể tự tra. Nếu gia đình muốn hỏi người hiểu lệ địa phương, nên hỏi rõ họ tính theo cách nào và vì sao, thay vì chỉ nhận một kết luận. Người hiểu nghề thật thường sẵn lòng giải thích; người chỉ muốn bán lễ thì hay nói mập mờ và kéo theo chi phí.
Tóm lại
Mượn tuổi là cách dung hòa khi chủ nhà phạm Kim Lâu, Hoang Ốc hoặc Tam Tai. Người được mượn đứng lễ động thổ, còn chủ nhà vẫn đứng tên giấy tờ và chịu trách nhiệm công trình. Chọn người tuổi đẹp, nhờ khéo léo, cảm ơn đúng lệ là đủ.
Một số gia đình đặt tượng Thổ Địa hay Thần Tài ở nhà mới sau khi hoàn công; có thể tham khảo các mẫu tượng Thần Tài, Thổ Địa để chọn cỡ hợp với ban thờ.